خانه             آرشيو خبرها            آرشيو مقالات              ارتباط با ما

12/مرداد /85

 گويش اورامي و گوران به عنوان شاخه ي چهارم زبان كُردي مضاف بر دارا بودن گويشوران محاوره اي در بخش وسيعي از كشورهاي ايران و عراق در كردستان شمالي ، مُكري و اردلان و كرمانشاهان ، زبان نوشتاري شعر در زبان كُردي نيز محسوب مي گردد و لذا آنچه كه از دواوين شعري و أثار منظوم هجايي چامه سُرايان كُرد در ميان مردم كُرد به جاي مانده است و واجد وزن و اعتبار و صلاحيت لازم و كافي در جهت پشتوانه ي علمي زبان كُردي به حساب مي آيد با گويش اورامي و گوران است ، از اين روي گويش اورامي را آيينه ي فارسي نما يا دورنمايي از فارسي كهن و زبان اوستا و زبان پهلوي دانسته اند ، چرا كه همانندي و هماهنگي نزديكي مابين آنچه كه پژوهشگران كُرد ، سرودهاي اوستا را با گويش اورامي و سراينده ي آن سروده ها را زردشت پيامبر ايراني از دودمان كُردان كه زادگاهش اورميه است مي دانند ، وجود دارد (1) با اين وصف پيرامون تعرفه و ساختار زبان كُردي و متفرعات گويشي آن كه همان شاخه هاي چهارگانه و نزديك به شصت گونه ي گويشي است ، نظريه ي پژوهشگران و مطالعات زبان شناختي نيز معتبر و ملاك مي تواند باشد كه تفحص در مورد ساختار زبان و تعرفه ي آن جنبه ي اعتباري و قراردادي دارد و در كليت امر نمي توان حكم قطعي براي آن صادر كرد .

از اين روي چنانچه زبان اوستا را به گويش اورامي و گوران نزديك و يا همانند دانست بايستي مفاد همان حكم اعتباري پژوهندگان رانيز مشمول آن دانست ، چرا كه مطالعات زبان شناسي در سال هاي اخير ، اورامي و وران را زبان جداگانه اي از زبان كُردي دانسته است و پژوهشگراني كه قدمت زبان كُردي را تا حد بيش از هفت قرن و تا نُه قرن پيش از ميلاد مسيح عليه السلام مي دانند ، موجوديت پوست پاره هاي مكشوفه را به عنوان كهنگي زبان كُرد بَل فراتر قدمت گويش اورامي و گوران و به تعبير آنان زبان اورامي شاهد مي آورند. (2) گروهي نيز براين باور هستند كه پيشينه ي گويش اورامي به سي قرن مي رسد و ( واسيلي نيكي تين ) نيز مي نويسد : ( قول عام چنان است كه اگر زبان و ادب فارسي از بين برود ، مي توان از روي مايه هاي اصيل زبان كُردي و فولكلوريك اين قوم ، آن را از نوبنياد كرد ) (3) در حاليكه اين فرضيه را هم مي توان در مورد زبان كُردي صادق دانست و لذا در ميان شعب گويش هاي كُردي ديالكتيك اورامي را رگ حياتي تصور كرده اند كه بدون اين گويش هويتي براي زبان كُردي وجود ندارد (4) و اين نيز نظريه و فرضيه اي است كه مي تواند حكم قراردادي و اعتباري را برآن مجري دانست نه باور قطعي و در هر حال نظريات و فرضيات و پژوهش ها پيرامون قدمت گويش اورامي بسيار بوده ، از جمله اين كه آمده است : » گويش هورامي ، ارزش باستاين فراجهاني دارد و پيشينه ي تاريخي آن به مادها و اوستا و هخامنشي و ... برمي گردد و دكتر جمال رشيد نوشته است : مبداء زبان كُردي و پيشينه ي تاريخي آن به هزاره ي دوم پيش از ميلاد برمي گردد از استناد به مندرجات قباله هايي كه در اورامان پيدا شده اند مي توان قدمت تاريخي و ميزان بصيرت و پيش بيني و اسلوب كتابت مردم آنجا را نشان داد و دريافت كه آنان داراي زبان واحدي بوده اند . )(5) در هر حال آنچه كه به موجب شواهد تاريخي نظر پژوهشگران را به سمت و سوي گويش اورامي جلب كرد تا جايي كه از آن تحت عنوان زبان و مبداء زبان كُردي ياد شود ، بدواً قباله هايي بوده است كه در اورامان كشف گرديد و از آن قباله ها ذيل عنوان پوست پاره هاي مكشوفه هم ياد شد و لذا كشف قباله هاي مورد بحث موجب گرديد تا پژوهشگران خودي و بيگانه پيرامون آن اظهارنظرهايي به عمل آورند. (6) و در اين راستا نظرياتي چند نيز ارائه گرديده از جمله محمدامين هورامي نوشته است ( تعداد قباله ها سه تاست ، كه بر روي پوست آهو نوشته شده ، دو نمونه ي آن با الفباي يوناني ( گريك) است كه قدمت آن به 88-21 و 22 قبل از ميلاد برمي گردد. )(7) شادروان دكتر پرويز ناتل خانلري نيز در اين باره نوشته اند : ( اين دوسند به دو زبان ، يكي يوناني و ديگري پهلوانيك مشتق از آرامي ، دراورامان به دست آمده و بر روي پوست آهو نوشته شده است . ) (8) مقايسه و بررسي دو نظريه ي محمد امين هورامي و روان شاد دكتر پرويز ناتل خانلري ، منافاتي را نشان مي دهد از جمله دكتر خانلري دو قباله يا دو سند اعلام داشته كه يكي از آنها به زبان پهلوي است . در حاليكه هورامي عقيده دارد قباله ها سه تا هستند ، دوتاي آنها به زبان يوناني است كه از جانب پروفسور ايليس مينس ) به زبان انگليسي ترجمه شده است و قباله ي سوم به زبان آرامي است و به صورت (هُزواريش) (9) خوانده مي شود كه از طرف دانشمندي به نام ( كاولي) در سال 1919 م در مجله ي آسياي شاهانه چاپ و منتشر شده است .(10) و بر اساس اين واژه ها و الفاظ ، قباله ها ، با زبان اوستا اشتراك لفظ داشته و بسياري از واژه ها و الفاظ ، قباله ها ، با زبان اوستا اشتراك لفظ داشته و بسياري از واژه هاي كهن ( اورامي ) در آن ديده مي شود ، دكتر جمال رشيد نيز در اين باره اظهارنظر كرده است كه قباله هايي كه در (اورامان ) ، ( پالنگان ) پيدا شده از پوست آهو است ، كه يكي از آنها با خطر آرايي كهن درهشت سطر نگاشتهخ و به عصر ( فراتيس ) يا فرهاد چهارم 28 قبل از ميلاد ، امپراتور پارت ها ، برمي گردد كه توسط دكتر سعيد خان از شيخ علاء الدين گرفته شده اند و به دست پروفسور اپليس مينس رسيده و قباله ي ديگر را براي ( كاولي ) فرستاده است . (11) مندرجات قباله ها ، درباره ي خريد و فروش و معاملات مي باشد كه اسامي خريدار و فروشنده و نام گواهان و شاهدان در آن درج است ، و اما برمي گرديم به سرايش شعر كُردي با گويش اورامي و نام آوران آنان بعد از اسلام ، نخستين كس در اين استا عمر وبن لهب يا بهلول ماهي است كه از او و يارانش دوبيتي هايي با اوزان هجايي سروده شده .

دكتر صديق صفي زاده مي نويسد : ( از بهلول دوبيتي هايي به گويش گوراني و چگامه هايي به زبان عربي به جاي مانده كه برخي از آنها در نامه ي سرانجام به نام دوره ي بهلول و پاره اي در كتاب هاي عربي ديده مي شود . اين سروده ها گوياي راز دروني و انديشه هاي بلند اوست و بيشتر سروده هاي بهلول و يارانش به سبك و شيوه ي دوبيتي است و ده هجايي مي باشند ، ياران بهلول را چهارتن لرستاني نگاشته اند با ذكر اين مورد كه تمامي داستان هاي رزمي ايران نيز ده هجايي مي باشند.

پي نويس :

1- گويش هاي بومي مردم استان كرمانشاهان يا سير تحول زبان كُردي ، مأخذ مورد اشاره پيشين ، بخش اول

2- همان مأخذ

3- واسيلي نيكي تين ، ترجمه ي محمد قاضي ، كُرد وكردستان ، انتشارات نيلوفر ، چاپ دوم ، سال 1366

4- گويش هورامي ، و ارزش تاريخي آن ، محمد عادل محمد پور ، نشريه سيروان و آوينه شماره 24 ـ سال 1376 ، در اين مقاله نويسنده از گويش اورامي با عنوان زبان ياد كرده است نه گويش.

5- تحليل زبان شناسي تاريخ ملت كُرد ، جمال رشيد ، آوينه 4 ، آنچه كه دكتر جمال رشيد از مبداء زباني و به عنوان زبان كُردي از آن ياد كرده اند لزوماً نظر مشاراليه و گويش اورامي است.

6-گويش هورامي و ارزش تاريخي آن ، همان.

7- تاريخ تطور زبان كُردي ، محمد امين هورامي ، مجله آوينه شماره 24

8- تاريخ زبان فارسي ، دكتر پرويز ناتل خانلري ، جلد اول ، انتشارات فردوسي ، سال 1377 ، چاپ ششم ، تهران

9-( هُز وارش ) را برابر دانسته به اين كه به جهت دشواري در خواندن خط پهلوي بعضي از واژه ها و نوشته ها را با زبان آرامي نوشته و به زبان ايراني ( پهلوي پارسي ) مي خوانند.

10- تاريخ تطور زبان كُردي ، محمد امين هورامي ، همان

11- تحليل زبان شناسي تاريخ ملت كُرد ، حمال رشيد ، همان ص 22

12-نوشته هاي پراكنده درباره ي يارسان ( اهل حق ) به انضمام فرهنگ لغات گوراني ، تأليف صديق صفي زاده بوره كه يي ، موسسه ي مطبوعاتي عطايي تهران ، چاپ اول ، 1361 ، صص9-10 و ...

                                        نظر شما درباره اين مطلب                                                 بازگشت       

     نظرات قبلي